FMGE आणि NExT: तुम्ही भारतात प्रॅक्टिस कराल की नाही हे ठरवणारी परीक्षा

परदेशी वैद्यकीय पदवी स्वतःहून तुम्हाला भारतात डॉक्टर बनवत नाही. ही आहे स्क्रीनिंग परीक्षेची खरी ओळख — ती काय आहे, इतके पदवीधर तिच्याशी का झगडतात, आणि उत्तीर्ण होणाऱ्यांमध्ये काय वेगळे असते.

लेखक: डॉ. विठ्ठल जाधव · 16 जुलै 2026

हे वाचा:English हिन्दी

मराठी

एक विषय आहे जो सत्य सांगणाऱ्या सल्लागार संस्थेला तुम्हाला हवे तेच सांगणाऱ्या संस्थेपासून वेगळा करतो, आणि तो हाच आहे. कोणत्याही एजंटला परवाना परीक्षेबद्दल विचारा आणि बारकाईने पाहा. उत्तर खांदे उडवणे असेल, "काळजी करू नका, सगळे पास होतात" असेल, किंवा विषय पटकन बदलला गेला, तर त्या एजंटबद्दल जाणून घ्यायचे होते ते सर्व तुम्ही जाणले. कारण तुमचे परदेशातील दशक स्टेथोस्कोपने संपेल की अत्यंत महागड्या निराशेने, हे ठरवणारा सर्वात मोठा घटक हीच परीक्षा आहे.

ही परीक्षा प्रत्यक्षात काय आहे

तुम्ही भारताबाहेर वैद्यकशास्त्र शिकत असाल आणि भारतात प्रॅक्टिस करू इच्छित असाल, तर एकटी पदवी पुरेशी नाही. तुम्हाला भारतीय प्राधिकरणांनी ठरवलेली स्क्रीनिंग परीक्षा उत्तीर्ण व्हावी लागते. पारंपरिकरीत्या ही FMGE — Foreign Medical Graduate Examination — राहिली आहे, जी वर्षातून दोनदा होते. भारत नव्या व्यवस्थेकडे, NExT (National Exit Test) कडे, वाटचाल करत आहे, जी भारतीय व परदेशी दोन्ही वैद्यकीय पदवीधरांसाठी समान निर्गमन परीक्षा म्हणून आखली आहे. तुम्ही पदवीधर होईपर्यंत जे नाव लागू असेल, तत्त्व बदलत नाही: तुमची परदेशी पदवी आणि तुमचा भारतीय वैद्यकीय परवाना यांच्यामध्ये एक स्वतंत्र भारतीय परीक्षा उभी असते.

हा जीवन कठीण करण्यासाठी रचलेला नोकरशाही अडथळा नाही. वैद्यकीय शिक्षण देशोदेशी खूप बदलते — अभ्यासक्रमात, प्रत्यक्ष रुग्णानुभवात, मूल्यमापनाच्या निकषांत. भारतीय रुग्णांवर उपचार करण्याचा परवाना मिळणारा प्रत्येक डॉक्टर, त्याने कुठेही प्रशिक्षण घेतले असो, एकाच समान निकषावर तपासला जावा — म्हणून स्क्रीनिंग परीक्षा आहे. एकदा असे पाहिले, की ती अन्याय्य वाटेनाशी होते आणि नियोजन करण्याजोगी गोष्ट बनते.

प्रामाणिक भाग: ती खरोखर कठीण आहे

आम्ही हे सौम्य करणार नाही. स्क्रीनिंग परीक्षा कठीण आहे, आणि राष्ट्रीय पातळीवरील उत्तीर्णतेचे प्रमाण ऐतिहासिकदृष्ट्या कमी राहिले आहे — इतके कमी की तिला "औपचारिकता" म्हणणारा कोणताही सल्लागार एकतर अज्ञानी आहे किंवा व्यवहार पक्का करण्यासाठी खोटे बोलत आहे. परदेशी वैद्यकीय पदवीधरांपैकी बरेच जण पहिल्या प्रयत्नात ती उत्तीर्ण होत नाहीत. काही कधीच होत नाहीत. हीच पणाला लागलेली गोष्ट आहे, आणि पाच वर्षे व वीस-पंचवीस लाख रुपये खर्च करण्यापूर्वी तुम्हाला हे कळायला हवे, नंतर नव्हे.

पदवीधर अपयशी का ठरतात — आणि तो सहसा बुद्धीचा प्रश्न नसतो

पंधरा वर्षे विद्यार्थ्यांना पाहून आम्ही हे शिकलो. जे पदवीधर झगडतात ते जवळपास कधीच क्षमता कमी असलेले नसतात. ते असे असतात ज्यांनी सुरुवातीलाच पायाभूत चुका केल्या आणि त्या शेवटच्या वर्षी लक्षात आल्या, जेव्हा काहीही दुरुस्त करायला खूप उशीर झालेला असतो. हे नमुने निराशाजनक नियमितपणाने पुन्हा पुन्हा दिसतात.

पुन्हा पुन्हा दिसणारे चार नमुने

त्यांनी परीक्षेला शेवटच्या वर्षाची समस्या मानले. परीक्षेच्या सहा महिने आधी तयारी सुरू करणारा विद्यार्थी पाच वर्षांची भारतीय-दर्जाची उजळणी दोन सत्रांत बसवण्याचा प्रयत्न करत असतो — आणि सोबत परदेशी पदवीही पूर्ण करत असतो. हे क्वचितच जमते.

त्यांनी विद्यापीठ उत्तीर्ण होण्यासाठी अभ्यास केला, भारतात प्रॅक्टिस करण्यासाठी नाही. स्थानिक अंतर्गत मूल्यमापन उत्तीर्ण होणे आणि भारतीय स्क्रीनिंग परीक्षा उत्तीर्ण होणे ही वेगळी उद्दिष्टे आहेत. फक्त पहिल्यासाठी तयारी करणारा विद्यार्थी आरामात पदवीधर होऊ शकतो आणि तरीही दुसऱ्यासाठी तयार नसतो.

ते भरकटले. घरापासून दूर, कोणी तपासत नसताना, काही विद्यार्थी दुसऱ्या वर्षी शांतपणे मागे पडतात आणि पुन्हा कधीच सावरत नाहीत. पदवी तरीही मिळते. क्षमता नाही.

त्यांना कोणीच कधी सत्य सांगितले नाही. याचाच आम्हाला सर्वात जास्त राग येतो, कारण यात विद्यार्थ्याचा दोष नाही. कोणा एजंटने "गॅरंटीड MBBS" विकले, कुटुंबाने विश्वास ठेवला, आणि परीक्षा पाचव्या वर्षी दबा धरून बसल्यासारखी समोर आली.

जे खरोखर उपयोगी पडते: हा पाच वर्षांचा प्रकल्प माना

जे विद्यार्थी परीक्षा आरामात उत्तीर्ण होतात त्यांनी जवळपास सर्वांनी एकच गोष्ट केली. त्यांनी "परदेशातील MBBS" आणि "FMGE/NExT ची तयारी" हे दोन वेगळे प्रकल्प मानणे थांबवले आणि ते एकच मानले. पहिल्या वर्षापासूनच त्यांनी आपला विद्यापीठीय अभ्यासक्रम एक डोळा भारतीय निकषावर ठेवून शिकला — स्थानिक पुस्तकांसोबत भारतीय संदर्भग्रंथ वापरले, भारतीय प्रश्नसंचाच्या स्वरूपात उजळणी केली, आणि परीक्षेच्या स्वरूपावर स्वतःची चाचणी ती खऱ्या अर्थाने महत्त्वाची ठरण्याच्या कितीतरी आधी घेतली.

पहिल्या वर्षापासूनची तयारी कशी दिसते

पहिल्या दिवसापासून भारतीय-दर्जाचे संदर्भसाहित्य, विद्यापीठाच्या स्वतःच्या अभ्यासक्रमासोबत चालणारे — त्याची जागा घेणारे नव्हे.

MBBS च्या सर्व वर्षांत भारतीय प्राध्यापकांसोबत प्रशिक्षण — शेवटी जोडलेला क्रॅश कोर्स नव्हे. आम्ही आमच्या विद्यार्थ्यांसाठी याच कारणासाठी याचे नियोजन करतो.

परीक्षेच्या प्रत्यक्ष स्वरूपात नियमित सराव चाचण्या, खऱ्या प्रयत्नाच्या कित्येक वर्षे आधीपासून, जेणेकरून स्वरूप धक्कादायक न वाटता परिचित वाटेल.

कोणीतरी विचारपूस करत राहणे. घरी एक समुपदेशक आपल्या प्रगतीबद्दल विचारेल हे माहीत असलेला विद्यार्थी, कोणी पाहत नाही हे माहीत असलेल्या विद्यार्थ्यापेक्षा वेगळा वागतो.

तयारीच्या आधी पात्रता येते

तुम्ही परीक्षेला बसण्यास पात्रच नसाल तर तयारी निरुपयोगी आहे. हे दोन गोष्टी ठरवतात, आणि दोन्ही विमानात बसण्यापूर्वी हाताळाव्या लागतात, नंतर नाही. पहिली, तुम्ही NEET उत्तीर्ण असणे आवश्यक आहे — वैध NEET पात्रतेशिवाय वैद्यकशास्त्रासाठी परदेशात जाणारा भारतीय विद्यार्थी वाळूवर इमारत बांधत असतो, कारण पुढे स्क्रीनिंग परीक्षेची पात्रता त्यावरच अवलंबून असते. दुसरी, अभ्यासक्रम स्वतः परदेशी वैद्यकीय पदवीधरांसाठीच्या राष्ट्रीय वैद्यकीय आयोगाच्या अटी पूर्ण करणारा असावा. NMC चे नियम इतर गोष्टींसह अभ्यासक्रमाचा कालावधी, इंटर्नशिप आणि शिक्षणाचे माध्यम यांबाबत अटी ठरवतात.

आम्ही जाणीवपूर्वक इथे विशिष्ट मर्यादा छापलेल्या नाहीत, आणि तारीख व स्रोताशिवाय तसे करणाऱ्या कोणत्याही वेबसाइटबद्दल तुम्ही साशंक असावे. हे नियम NMC ठरवते आणि ते बदलतात. कोणत्याही विद्यापीठाला वचनबद्ध होण्यापूर्वी NMC च्या स्वतःच्या वेबसाइटवर सध्याचा मजकूर स्वतः वाचा, आणि तुम्ही ज्या विशिष्ट अभ्यासक्रमाला प्रवेश घेत आहात तो या अटी पूर्ण करतो याची लेखी पुष्टी तुमच्या सल्लागाराकडून मागा. जो सल्लागार हे लेखी देणार नाही, तो तुम्हाला काहीतरी सांगत आहे.

यामुळे तुमच्या निर्णयात काय बदलायला हवे

यातले काहीही परदेशातील MBBS विरुद्धचा युक्तिवाद नाही. हजारो भारतीय डॉक्टरांनी परदेशात प्रशिक्षण घेतले, स्क्रीनिंग परीक्षा उत्तीर्ण झाले, आणि आज भारतात प्रॅक्टिस करत आहेत — त्यांपैकी अनेक आमचे विद्यार्थी आहेत. हा परदेशातील MBBS *बेफिकीरपणे* करण्याविरुद्धचा युक्तिवाद आहे. ही परीक्षा निर्णयाला "आपल्याला शुल्क परवडेल का?" वरून "हा विद्यार्थी अशा पाच वर्षांच्या प्रकल्पासाठी तयार आहे का जो कठीण परीक्षेवर संपतो?" असा बदलते. हे फार वेगळे प्रश्न आहेत, आणि निकालाचा अंदाज फक्त दुसरा देतो. तो आता प्रामाणिकपणे विचारा, आणि परीक्षा असा टप्पा बनते ज्याचे तुम्ही नियोजन केले होते. तो टाळा, आणि परीक्षा ती गोष्ट बनते जी कथा संपवते.

FMGE आणि NExT बाबत सामान्य प्रश्न

परदेशात MBBS केल्यास FMGE किंवा NExT उत्तीर्ण होणे आवश्यक आहे का?

होय, जर तुम्हाला भारतात वैद्यकीय प्रॅक्टिस करायची असेल. परदेशी वैद्यकीय पदवी स्वतःहून भारतीय परवाना देत नाही — तुम्हाला भारतीय प्राधिकरणांनी ठरवलेली स्क्रीनिंग परीक्षा (पारंपरिकरीत्या FMGE, जी आता NExT कडे जात आहे) उत्तीर्ण व्हावी लागेल. व्यवस्था संक्रमणावस्थेत असल्याने, सध्याची आवश्यकता NMC च्या अधिकृत वेबसाइटवर तपासा.

परदेशातील MBBS साठी NEET आवश्यक आहे का?

जे भारतीय विद्यार्थी परत येऊन भारतात प्रॅक्टिस करू इच्छितात, त्यांच्यासाठी NEET उत्तीर्ण होणे अत्यावश्यक आहे — पुढे स्क्रीनिंग परीक्षेची तुमची पात्रता त्यावरच अवलंबून असते. ते वगळता येते किंवा काहीतरी जुळवून घेता येते असे कोणालाही सांगू देऊ नका. वचनबद्ध होण्यापूर्वी सध्याचा नियम NMC च्या वेबसाइटवर तपासा.

एखादी सल्लागार संस्था FMGE किंवा NExT उत्तीर्ण होण्याची हमी देऊ शकते का?

नाही. कोणीही देऊ शकत नाही. ही परीक्षा अनेक वर्षांतील विद्यार्थ्याच्या स्वतःच्या तयारीवर व कामगिरीवर अवलंबून असते. "गॅरंटीड पास" देऊ करणारा कोणताही सल्लागार असे वचन देत आहे जे पाळण्याची क्षमता त्याच्याकडे नाही — हा धोक्याचा संकेत माना आणि तिथून निघून जा.

परवाना परीक्षेची तयारी कधी सुरू करावी?

पहिल्या वर्षापासून, शेवटच्या वर्षापासून नाही. जे विद्यार्थी ती आरामात उत्तीर्ण होतात ते आपले MBBS आणि परीक्षेची तयारी एकच सलग पाच वर्षांचा प्रकल्प मानतात, ज्यात भारतीय-दर्जाचे संदर्भसाहित्य व नियमित सराव चाचण्या संपूर्ण काळ चालू असतात — सर्व काही शेवटच्या वर्षाच्या धावपळीत बसवले जात नाही.

पुढे वाचा

परदेशातील MBBS 2026 — प्रामाणिक मार्गदर्शक

परदेशी वैद्यकीय विद्यापीठ स्वतः कसे तपासावे

सुरक्षित MBBS-परदेश सल्लागार कसा निवडावा

परदेशातील MBBS चा खर्च, देशनिहाय

MBBS च्या वर्षांत परीक्षेची तयारी कशी दिसते हे तुम्हाला जाणून घ्यायचे असेल — देश किंवा विद्यापीठ निवडण्यापूर्वी — तर 96075 57070 वर कॉल करा किंवा 96075 57070 वर WhatsApp करा. तुम्ही छत्रपती संभाजीनगरमधील प्रोझोन ट्रेड सेंटरमधील आमच्या कार्यालयातही येऊ शकता. जाधव एज्युटेक ही एक स्वतंत्र प्रवेश सल्लागार संस्था आहे आणि NMC, WHO किंवा कोणत्याही सरकारी संस्थेशी संलग्न नाही. पात्रतेचे नियम व परीक्षेच्या आवश्यकता त्याच प्राधिकरणांकडून ठरतात आणि वेळोवेळी बदलतात — निर्णय घेण्यापूर्वी नेहमी त्यांच्या अधिकृत वेबसाइटवर सद्यस्थिती तपासा.

Jadhav Edutech Private Limited

HomeLogin

C-11, 3rd Floor, Prozone Trade Center, Prozone Mall, Chhatrapati Sambhajinagar, Maharashtra, 431210

96075 57070· WhatsApp96075 57070